HeimFréttir og greinarMiðaldamenning í Odda

Miðaldamenning í Odda

Oddi var einn af ritmenningarstöðum landsins á miðöldum. Það þýðir að að verkun á bókfelli hlýtur að hafa farið þar fram. Slík verkun gerði kröfur um sérþekkingu, sem sést hér í kynningarstiklu fyrir fræðsluþátt á streymisveitunni Nova* A-Z: How Writing Changed the World. Í þessari stiklu er m.a. rætt við Lee Mapley sem er eini maðurinn í heiminum í dag sem býr yfir þeirri sérþekkingu sem þarf til að vinna bókfell úr skinni með aðferðum miðalda.

Sútun á skinnum til klæðagerðar hefur verið almenn þekking á miðöldum, þar sem hvert býli varð að vera sjálfu sér nægt að stærstum hluta. Sérþekking hefur samt sem áður þróast þar sem starfið hefur verið stundað jafnt og þétt yfir árið. Í Odda var fjöldi nautgripa og hver skepna var gjörnýtt eftir slátrun; kjöt og innyfli verkuð sem matvæli, bein möluð, sinar notaðar í þræði og skinnið sútað sem leður í fatnað eða skó. En til að framleiða skinnblöð fyrir ritun þurfti mun meiri sérhæfingu og þekkingu. Skinnblöð voru nefnd pergament, eftir grísku borginni Pergamon þar sem aðferðin var fyrst þróuð eftir að Egyptar hættu útflutning á papýrus. Pergament voru mun sterkari og endingarbetri en papýrus, auk þess sem hægt var að skafa letur af skinnblöðum og endurnýta þau. Á miðöldum helst útbreiðsla bóka og bókagerðar í hendur við útbreiðslu kristninnar og þeirri menntun sem henni fylgdi.

Þau handtök sem hér má sjá Lee Mapley beita hafa án efa verið stunduð í Odda, mögulega af útlendum sérfræðingi sem Oddaverjar hafa fengið til landsins í þeim tilgangi að kenna Íslendingum réttu aðferðina. Þeir Íslendingar sem ungir fóru utan til náms, eins og Ísleifur Gissurarson, Sæmundur fróði, Þorlákur Þórhallsson og Páll Jónsson hafa áreiðanlega kynnst aðferðinni erlendis og vitað hvaða sérþekkingu þurfti til að breyta skinni í skrifpappír.

Á fyrstu áratugum 11. aldar höfðu verið hér enskir farandbiskupar sem héldu skóla og bjuggu mögulega yfir þessari þekkingu, en einnig má horfa til samskipti Oddaverja við Suðureyjar og Orkneyjar, en á Bretlandseyjum, og Írlandi sérstaklega, hafði bókagerð verið stunduð um aldir. Enskar bækur virðast snemma hafa borist til landsins, eins og t.d. bók Beda prests frá Jarrow (672-735), sem víða er vitnað til í íslenskum ritverkum frá miðöldum.

 

*A NOVA Production by DOX Productions/Films àCinq for NOVA/WGBH Boston in association with Arté France and the BBC. © 2020 WGBH Educational Foundation

spot_img

MEST LESIÐ:

Oddafélagið 25 ára

Félagið var stofnað árið 1990 og varð 25 ára þann 1. desember 2015. Formaður þess frá upphafi hefur verið dr. Þór Jakobsson, veðurfræðingur.

Oddastefna 2016

Oddastefna var haldin með stæl á Hótel Stracta...........

Listsýning Oddanema

Á Oddastefnu 2016 sagði Þórhalla Sigmundsdóttir kennari við Grunnskólann á Hellu frá verkefni sem grunnskólabörn unnu í vetur um sögu Sæmundar fróða.

Hugarflug á Oddastefnu 2016

Á Oddastefnu 2016 sem haldin var á Hótel Stracta sl. vor var þátttakendum skipt upp í vinnuhópa með það verkefni að ræða og brjóta heilann um framtíð Oddafélagsins og hvar bæri að leggja helstu áherslur.